Cúng đầy tháng hay thôi nôi ở chung cư hoàn toàn làm được, chỉ cần điều chỉnh vài chỗ: mâm nhỏ, đặt ở phòng khách gần cửa sổ, thắp ít hương, tránh đặt ngay dưới đầu báo khói, và không hoá đồ giấy trong căn hộ hay ban công. Phần đồ giấy có thể bỏ hẳn hoặc mang đến nơi toà nhà cho phép đốt.
Căn hộ khác nhà đất ở chỗ không gian kín, có hệ thống báo cháy, dùng chung thang máy và hành lang với nhiều hộ. Bài này đi qua từng điểm cần tính khi làm lễ cho bé trong căn hộ, từ chỗ đặt mâm đến chuyện khách, rác và hàng xóm, để lễ vẫn trọn ý mà không ai phiền, kể cả khi căn hộ chỉ vài chục mét vuông.
Chọn chỗ đặt mâm trong căn hộ
Phòng khách gần cửa sổ hoặc cửa ban công. Đây là chỗ thoáng nhất trong căn hộ. Mở cửa khi thắp hương để khói thoát ra ngoài, không đọng lại trong nhà.
Không đặt dưới đầu báo khói. Nhìn lên trần trước khi kê bàn. Khói hương bay thẳng vào đầu báo có thể làm còi kêu, có toà nhà còn tự gọi đội kỹ thuật lên kiểm tra.
Không đặt trong phòng ngủ của bé. Phòng ngủ thường nhỏ, kín, lại là chỗ bé nằm cả ngày. Khói và mùi hương đọng lâu trong chăn gối.
Xa rèm, sofa vải. Nến đặt cách rèm, nệm một khoảng an toàn. Căn hộ nhỏ dễ để bàn cúng sát đồ nội thất mà không để ý.
Bàn vững, đủ cao. Có thể dùng bàn ăn hoặc bàn trà, trải khăn sạch. Nếu nhà có trẻ lớn hơn hay thú cưng, chọn bàn cao để không bị kéo đổ.
Hướng mâm. Theo tập quán, nhiều nhà đặt mâm hướng ra cửa chính hoặc cửa sổ. Căn hộ khó chọn hướng, nên đặt chỗ thoáng và an toàn là đủ.
Hương và nến trong không gian kín
Căn hộ thường đóng kín để chạy điều hoà, nên lượng khói hương tưởng ít lại đọng rất lâu. Với lễ của trẻ nhỏ, chỉ cần thắp ít nén, chọn loại hương ít khói và tắt điều hoà, mở cửa trong lúc làm lễ. Sau lễ để cửa mở thêm một lúc cho không khí lưu thông rồi mới đưa bé ra phòng khách.
Nến thật có thể thay bằng nến điện hoặc đèn thờ điện, nhất là khi nhà có trẻ lớn hơn chạy quanh. Nhiều gia đình vẫn dùng nến thật cho trang trọng; nếu vậy, đặt nến trên đĩa sứ hoặc chân nến chắc, có người ở cạnh suốt thời gian nến cháy, tắt ngay khi hạ lễ. Không bao giờ để nến cháy khi cả nhà ra khỏi phòng.
Đầu báo khói ở chung cư thường nhạy. Nếu căn hộ nhỏ và đầu báo ngay giữa phòng khách, cân nhắc bỏ hẳn phần thắp hương, chỉ dâng lễ và khấn. Nhiều gia đình đã làm vậy, ông bà hiểu chuyện thường cũng đồng ý. Tuyệt đối không tự ý che, tháo đầu báo khói để làm lễ; đó là thiết bị an toàn chung của cả toà nhà.
Đồ giấy và chuyện hoá vàng
Mâm cúng mụ ở nhiều nhà có hài, áo giấy cho các bà Mụ. Ở nhà đất, gia đình hoá ở sân. Ở chung cư, không được đốt trong căn hộ, ngoài ban công, trên hành lang hay trong buồng rác. Những chỗ đó gần vật dễ cháy, khói lan sang nhà khác, và nhiều toà nhà có nội quy cấm.
Một số khu chung cư có chỗ hoá vàng chung ở tầng trệt, có thùng kim loại, thường mở vào dịp rằm, Tết. Bạn có thể hỏi ban quản lý xem ngày làm lễ có được dùng chỗ đó không. Nếu không có, cách đơn giản nhất là bỏ phần đồ giấy, chỉ dâng đồ ăn, hoa quả, trầu cau. Lễ đầy tháng, thôi nôi vẫn trọn vẹn, vì đồ giấy chỉ là một phần trong nếp của một số nhà.
Nếu ông bà ở quê mong có đồ giấy, có thể nhờ ông bà hoá giúp ở quê trong cùng ngày, hoặc mang về hoá vào dịp gần nhất ở nơi được phép. Gói đồ giấy gọn, cất nơi khô ráo, xa bếp. Đồ vàng mã nói chung chỉ nên sắm vừa đủ; nhiều nhà nay đã giảm hẳn để vừa an toàn vừa đỡ lãng phí.
Mâm cỡ nhỏ hợp với căn hộ
Không gian căn hộ không cần mâm lớn. Một mâm vừa đủ ý cho lễ của bé có thể gồm:
- Một đĩa xôi nặn mười hai viên nhỏ và một viên lớn ở giữa.
- Một bát chè trôi nước hoặc chè đậu, chia sẵn mười hai viên và một phần lớn.
- Một đĩa gà luộc hoặc vài lát heo quay, hoặc bỏ nếu nhà muốn mâm chay.
- Mười hai miếng trầu xếp quanh một quả cau.
- Một bình hoa nhỏ, một đĩa quả.
- Chén nước, chén rượu nhỏ, vài nén hương hoặc đèn thờ điện.
- Mười hai chén nhỏ nếu nhà muốn chia riêng phần cho các bà Mụ; không có thì bày chung trên đĩa lớn.
- Một khăn trải sạch, gấp gọn sau lễ để dùng lại cho lễ thôi nôi.
Đồ thờ nhỏ như chén, chân nến, đĩa có thể dùng lại cho các lễ sau; nhà chưa có thì xem thêm loại có mô tả rõ chất liệu, kích thước trên Vật Phẩm Phong Thủy, chọn cỡ nhỏ cho hợp căn hộ.
Cả mâm vừa một khay tròn đường kính khoảng nửa mét, đặt gọn trên bàn trà. Dọn xong trong vài phút, không chiếm chỗ đi lại của người lớn và bé.
Khách, thang máy và hàng xóm
Báo trước với ban quản lý nếu khách đông. Một số toà nhà cần đăng ký khách hoặc gửi xe. Báo trước giúp khách lên nhà nhanh, không phải đứng chờ ở sảnh. Nếu khách đông, nhắc mọi người đi thang máy theo từng tốp nhỏ, nhường lượt cho cư dân đang cần lên xuống.
Chia giờ khách. Căn hộ nhỏ không chứa được nhiều người cùng lúc. Có nhà mời người trong họ buổi sáng dự lễ, bạn bè buổi chiều đến thăm bé, tránh dồn người.
Giữ hành lang sạch. Không để giày dép, quà, túi đồ cúng ngoài hành lang; đó là lối thoát hiểm chung.
Tiếng ồn. Nói chuyện vừa phải, đặc biệt nếu tiệc kéo dài tới tối. Hàng xóm cũng có trẻ nhỏ, người già cần nghỉ.
Chia lộc hàng xóm. Mang một phần xôi chè sang biếu hàng xóm cùng tầng, kèm lời báo nhà có cháu tròn tháng hay tròn năm, là nếp đẹp giúp mọi người thông cảm nếu hôm đó có hơi ồn hay có mùi hương.
Bảng kiểm trước và sau lễ trong căn hộ
Một bảng ngắn để người lo lễ đi một vòng kiểm tra, dùng được cho cả đầy tháng lẫn thôi nôi:
| Thời điểm | Việc cần kiểm | Vì sao |
|---|---|---|
| Trước khi bày | Vị trí đầu báo khói, rèm, ổ điện gần bàn | Tránh còi báo cháy, tránh lửa bén |
| Trước khi thắp hương | Mở cửa sổ, tắt điều hoà, bé ở phòng khác | Khói thoát nhanh, bé không hít khói |
| Trong lễ | Có người đứng cạnh nến suốt thời gian cháy | Xử lý kịp nếu có sự cố |
| Sau khi hạ lễ | Tắt nến, kiểm chân hương còn tàn đỏ không | Tránh cháy âm ỉ trên khăn, bàn |
| Sau lễ | Cất đồ ăn vào tủ lạnh, buộc kín rác thực phẩm | Tránh hỏng, tránh mùi và côn trùng |
| Cuối ngày | Mang rác xuống đúng chỗ, đúng giờ của toà nhà | Giữ hành lang và buồng rác sạch |
Bảng kiểm này mất chưa tới mười phút để đi hết. Nó giúp người mới lo lễ lần đầu không phải nhớ trong đầu khi đang bận đón khách và trông bé.
Nhà thuê và ở ghép: những điều nên hỏi trước
Nếu gia đình đang thuê căn hộ, nên hỏi chủ nhà trước khi thắp hương, đốt nến, nhất là khi hợp đồng có điều khoản về phòng cháy hay giữ gìn trần tường. Phần lớn chủ nhà người Việt hiểu chuyện lễ đầy tháng của trẻ nhỏ và đồng ý, nhưng hỏi trước vẫn hơn, tránh hiểu lầm khi trả nhà.
Ở ghép với người khác, báo trước lịch làm lễ và lượng khách. Người ở chung có thể không cùng tín ngưỡng, hoặc nhạy cảm với mùi hương. Một mâm gọn, thời gian ngắn, cửa mở thoáng là cách tôn trọng nhau. Nếu chỗ ở không phù hợp để thắp hương, nhiều gia đình về nhà ông bà làm lễ, còn ở nhà mình chỉ làm bữa cơm mừng nhỏ.
Ở ký túc xá, nhà công vụ hay căn hộ dịch vụ thì quy định thường chặt hơn, nhiều nơi cấm hẳn lửa trần. Khi đó, mâm cúng có thể chỉ gồm đồ ăn, hoa quả và đèn thờ điện, người lớn khấn nôm vài câu. Ý của lễ vẫn được giữ, và gia đình không vi phạm nội quy nơi mình đang sống.
Khi ông bà muốn làm lễ lớn hơn sức căn hộ
Chuyện thường gặp là ông bà ở quê quen làm lễ đầy tháng, thôi nôi với mâm lớn, đủ đồ giấy, mời cả xóm, còn bố mẹ trẻ sống trong căn hộ vài chục mét vuông. Hai mong muốn đều chính đáng: ông bà muốn giữ nếp, bố mẹ muốn an toàn và vừa sức. Cách giải quyết êm thường là chia lễ làm hai nơi.
Một phương án là làm phần cúng chính ở nhà ông bà, nơi có sân, có chỗ hoá vàng, có bàn thờ gia tiên của dòng họ; bố mẹ đưa bé về nếu đường không quá xa và bé đủ khoẻ để đi. Phương án khác là ông bà làm lễ ở quê đúng ngày, còn ở căn hộ bố mẹ bày mâm nhỏ cùng giờ, gọi video để cả hai nơi cùng thấy nhau. Với trẻ một tháng tuổi, nhiều bác sĩ khuyên hạn chế đi xa; phương án thứ hai thường hợp hơn cho lễ đầy tháng.
Khi trao đổi, nói về điều cụ thể như đầu báo khói, nội quy toà nhà, chỗ đốt đồ giấy, thay vì nói "lễ to là không cần thiết". Ông bà thường dễ đồng ý khi thấy lý do an toàn rõ ràng, và khi phần ý nghĩa của lễ vẫn được giữ trọn.
Câu hỏi thường gặp
Ở chung cư có được thắp hương cúng đầy tháng không?
Phần lớn chung cư không cấm thắp vài nén hương trong căn hộ, nhưng nên mở cửa thoáng, tránh đặt mâm dưới đầu báo khói và có người trông suốt lúc hương nến cháy. Nên đọc nội quy toà nhà hoặc hỏi ban quản lý nếu chưa rõ.
Có được hoá vàng ngoài ban công không?
Không nên. Ban công gần rèm, đồ phơi và căn hộ bên cạnh, khói và tàn lửa có thể bay sang nhà khác. Nhiều toà nhà cấm đốt ở ban công. Hãy dùng chỗ hoá vàng chung nếu có, hoặc bỏ phần đồ giấy.
Đầu báo khói kêu khi đang cúng thì làm gì?
Tắt hương, mở cửa sổ và cửa chính cho khói thoát, quạt nhẹ ra ngoài. Báo ngay cho ban quản lý hoặc bảo vệ rằng đó là khói hương để họ kiểm tra và tắt cảnh báo. Lần sau đặt mâm xa đầu báo hơn.
Có bắt buộc phải có đồ giấy cho các bà Mụ không?
Không bắt buộc. Hài, áo giấy là nếp của một số gia đình, chủ yếu ở miền Nam. Nhiều nhà ở chung cư bỏ hẳn phần này, chỉ dâng đồ ăn, hoa quả, trầu cau và vẫn coi lễ là trọn vẹn.
Nhà thuê có nên làm lễ đầy tháng ở nhà không?
Được, nếu chủ nhà đồng ý việc thắp hương, đốt nến. Nếu chỗ thuê quá nhỏ hoặc không tiện, nhiều gia đình về nhà ông bà làm lễ, còn ở nhà mình chỉ làm bữa cơm mừng nhỏ.
Đồ cúng thừa ở chung cư xử lý thế nào?
Chia cho người trong nhà, biếu hàng xóm, phần còn lại cất tủ lạnh dùng trong một hai ngày. Rác thực phẩm buộc kín, mang xuống đúng chỗ và đúng giờ của toà nhà, không để ngoài hành lang qua đêm.