Khi đôi trẻ cưới ở xa không về quê được, cách phổ biến nhất là bố mẹ ở nhà làm lễ báo gia tiên thay, vào đúng ngày cưới hoặc gần ngày cưới, với mâm lễ gọn và cuộc gọi video để đôi trẻ cùng theo dõi; sau đó, lần đầu đôi vợ chồng về quê, họ thắp hương trực tiếp ở bàn thờ. Ở nơi đang sống, đôi trẻ có thể thắp một nén hương ở bàn thờ nhỏ nếu có, hoặc chỉ cúi đầu trước ảnh ông bà.
Ngày càng nhiều đôi trẻ cưới ở nước ngoài, ở thành phố khác, hoặc chỉ làm đăng ký kết hôn và tiệc nhỏ, không qua đủ chuỗi lễ ăn hỏi, đón dâu. Bài này đi qua các cách làm lễ gia tiên khi khoảng cách là chuyện thật, cách chuẩn bị mâm lễ gọn ở hai đầu, những chỗ hay vướng khi một bên là người nước ngoài, và lễ về quê bù sau cưới.
Ba tình huống hay gặp
Tình huống thứ nhất: cả hai cùng là người Việt, đang sống ở nước ngoài, tổ chức tiệc cưới ở đó. Bố mẹ hai bên có khi sang dự, có khi không sang được vì visa, sức khoẻ, chi phí. Bàn thờ gia tiên thì ở Việt Nam. Câu hỏi là ai làm lễ gia tiên, làm ở đâu.
Tình huống thứ hai: đôi trẻ sống ở thành phố, quê ở tỉnh xa, chỉ làm tiệc ở thành phố vì công việc. Bố mẹ có thể lên dự tiệc, nhưng bàn thờ chính vẫn ở quê. Phần lễ gia tiên bị bỏ lỡ nếu không ai nghĩ tới.
Tình huống thứ ba: một bên là người nước ngoài, cưới ở nước ngoài hoặc ở Việt Nam. Gia đình bên Việt muốn có lễ gia tiên, gia đình bên kia không quen với nghi thức này. Phần lễ cần được giải thích, và cần một phiên bản gọn mà vẫn đủ ý. Cả ba tình huống đều có cách làm, chỉ cần bàn trước.
Bố mẹ làm lễ báo gia tiên thay: các bước
Đây là cách nhiều gia đình đã làm khi con cưới ở xa:
- Thống nhất ngày làm lễ: đúng ngày cưới theo giờ Việt Nam, hoặc trước ngày cưới vài hôm để bố mẹ kịp sang dự nếu đi.
- Bố mẹ chuẩn bị mâm lễ gọn: hương hoa, trầu cau, rượu nước, hoa quả, có thể thêm xôi gà hoặc mâm cơm.
- Hẹn giờ gọi video với đôi trẻ. Tính chênh lệch múi giờ để không gọi vào giữa đêm bên kia.
- Bố hoặc người lớn đứng lễ, thắp hương, khấn báo: con tên gì, cưới ai, con nhà ai ở đâu, cưới ở nơi nào, ngày nào. Văn khấn đọc theo bản của gia đình.
- Đôi trẻ qua màn hình cúi đầu, vái. Nhiều đôi thắp hương ở nơi mình sống cùng lúc nếu có điều kiện.
- Bố mẹ hạ lễ, có thể mời họ hàng gần đến ăn bữa cơm báo tin.
Có gia đình làm lễ ở cả hai bên nội ngoại cùng ngày, mỗi bên một giờ. Đôi trẻ gọi video lần lượt về từng nhà.
Mâm lễ gọn ở hai đầu
Mâm lễ ở quê và ở nơi đôi trẻ sống có thể khác nhau nhiều. Gợi ý theo điều kiện thực tế:
| Nơi làm lễ | Lễ vật gọn gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà bố mẹ ở quê | Hương hoa, trầu cau, rượu nước, hoa quả, xôi gà hoặc mâm cơm | Làm như lễ báo gia tiên thường lệ |
| Căn hộ ở thành phố trong nước | Hoa, trầu cau nếu mua được, chén nước, đĩa quả | Hương ít khói, mở cửa sổ, không để nến khi ra ngoài |
| Nhà ở nước ngoài có bàn thờ nhỏ | Hoa, quả, chén nước, chén trà | Trầu cau khó mua, thay bằng hoa quả; nhiều nơi cấm hoặc hạn chế đốt hương trong nhà thuê |
| Nhà ở nước ngoài không có bàn thờ | Ảnh ông bà, một bình hoa, chén trà | Không cần lập bàn thờ tạm; cúi đầu trước ảnh là đủ ý |
Ở nhiều nước, nhà thuê có quy định nghiêm về khói và lửa, cảm biến báo cháy rất nhạy. Đọc kỹ hợp đồng thuê, hoặc chỉ dùng hoa và trà mà không thắp hương. Lời báo với ông bà không phụ thuộc vào khói hương.
Khi một bên là người nước ngoài
Giải thích trước bằng lời đơn giản. Người nước ngoài có thể chưa từng thấy bàn thờ gia tiên. Hãy giải thích: đây là nơi gia đình tưởng nhớ ông bà đã khuất, thắp hương là cách chào và báo tin, không phải thờ một vị thần.
Chỉ cho họ cách đứng, cầm hương, vái. Cầm hương bằng hai tay, đứng ngay ngắn, vái ba lần rồi cắm hương. Nếu họ không thoải mái thắp hương, cúi đầu chào là đủ.
Trang phục. Nhiều chú rể, cô dâu người nước ngoài thích mặc áo dài trong lễ gia tiên. Đây là lựa chọn, không bắt buộc. Quan trọng là trang phục lịch sự.
Tín ngưỡng của họ. Nếu người đó theo một tôn giáo không cho phép thắp hương, hãy tôn trọng. Gia đình bên Việt nói trước với họ hàng để không ai thắc mắc trong ngày lễ.
Gia đình họ. Bố mẹ bên nước ngoài sang Việt Nam dự cưới có thể được mời đứng chứng kiến lễ gia tiên. Một người phiên dịch hoặc người thân biết hai thứ tiếng giải thích từng bước giúp họ cảm thấy được đón nhận.
Cưới ở thành phố, bàn thờ ở quê
Đây là tình huống hay gặp nhất mà ít ai gọi tên. Đôi trẻ làm việc ở Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh, tổ chức tiệc ở nhà hàng gần nơi ở, bố mẹ từ quê lên dự. Mọi thứ diễn ra ở thành phố, trong khi bàn thờ gia tiên của cả hai bên đều ở quê. Kết quả là ngày cưới không có nén hương nào trên bàn thờ chính của gia đình.
Cách gỡ đơn giản nhất là để bố mẹ làm lễ báo ở quê trước khi lên thành phố, thường một hai ngày trước ngày cưới. Đôi trẻ về được thì cùng thắp hương; không về được thì gọi video. Trong ngày cưới ở thành phố, nếu nhà bố mẹ chú rể ở thành phố có bàn thờ nhỏ, làm lễ đón dâu ở đó; nếu không, phần lễ chỉ còn chào bố mẹ, trao quà và tiệc.
Sau cưới, khi về quê lần đầu, đôi vợ chồng thắp hương ở bàn thờ cả hai bên. Nhiều nhà còn làm bữa cơm nhỏ mời họ hàng ở quê không lên dự tiệc được, như một cách báo hỷ trọn vẹn với làng xóm.
Báo hỷ cho họ hàng ở quê khi không về được
Ở nhiều làng, họ hàng ở quê coi việc được báo tin cưới là phép lịch sự quan trọng. Khi đôi trẻ không về được, bố mẹ thường làm thay bằng những cách sau:
- Chia trầu cau hoặc bánh báo hỷ: nếp cũ ở nhiều nơi miền Bắc, bố mẹ mang trầu cau hoặc bánh cưới đến từng nhà họ hàng gần để báo tin. Nhiều nhà nay thay bằng gói bánh nhỏ hoặc hộp mứt.
- Mời bữa cơm sau lễ báo gia tiên: thắp hương xong, mời họ hàng gần đến ăn bữa cơm, kể chuyện con cưới ở đâu, cho xem ảnh.
- Gửi ảnh cưới in sẵn: người lớn tuổi thường thích ảnh in hơn ảnh trên điện thoại. Vài tấm ảnh in gửi về để bố mẹ đưa họ hàng xem.
- Gọi điện cho người lớn trong họ: đôi trẻ tự gọi cho ông bà, bác trưởng, chú bác ruột. Một cuộc gọi chủ động thường được nhớ lâu hơn lời báo qua người khác.
Những việc này không thuộc phần cúng lễ, nhưng gắn liền với lễ báo gia tiên ở quê. Bố mẹ làm lễ báo ông bà xong rồi báo cho người sống, như vậy mới trọn việc trong mắt người lớn.
Lễ về quê bù sau cưới
Lần đầu đôi vợ chồng về quê sau cưới, nhiều gia đình làm một lễ gia tiên bù: đôi trẻ thắp hương trực tiếp, chào họ hàng, có khi làm bữa cơm mời họ hàng gần. Lễ này không cần to, không cần đủ các bước như ngày cưới. Chỉ cần có nén hương và có lời thưa.
Ví dụ giả định: một đôi cưới ở Đức tháng Sáu, về Việt Nam dịp Tết. Sáng mùng hai Tết, hai vợ chồng về nhà ông bà nội, thắp hương, mẹ chồng giới thiệu con dâu với họ hàng đang đến chúc Tết. Chiều về nhà ngoại, làm tương tự. Phần lễ gộp vào dịp Tết, không ai thấy thiếu.
Nếu đôi trẻ có con trước khi về được, lễ về quê có thể gộp với lễ ra mắt cháu. Mỗi gia đình một cách, nhưng nhiều người lớn tuổi nói rằng điều họ mong nhất là thấy con cháu đứng trước bàn thờ, còn lễ to hay nhỏ không quan trọng.
Những điều nên tránh khi làm lễ từ xa
Đừng để bố mẹ biết tin con cưới qua mạng xã hội. Với người lớn, được báo trực tiếp, được hỏi ý kiến về phần lễ gia tiên là cách tôn trọng tối thiểu. Kể cả khi đôi trẻ đã quyết định mọi thứ, hãy gọi điện nói trước, hỏi bố mẹ muốn làm lễ thế nào ở nhà.
Đừng mua lễ vật đắt tiền gửi về thay cho sự có mặt. Nhiều đôi gửi tiền về nhờ bố mẹ làm mâm cỗ to cho đủ lễ. Bố mẹ thường không cần mâm to, họ cần biết con vẫn nghĩ tới chuyện báo ông bà. Một lời nhắn, một cuộc gọi đúng giờ thắp hương có giá trị hơn.
Đừng hứa về quê làm lễ rồi để mãi không về. Nếu biết khó về sớm, hãy nói thật với bố mẹ để họ chủ động làm lễ thay, hơn là chờ đợi.
Cuối cùng, đừng tự mình quyết định thay bố mẹ rằng lễ gia tiên không cần nữa. Có thể với đôi trẻ, nén hương là chuyện nhỏ; nhưng với bố mẹ ở quê, đó là cách họ được góp mặt vào đám cưới của con khi không thể đứng trong tiệc. Để bố mẹ làm lễ, dù chỉ là mâm hoa quả và nén hương, cũng là để họ có phần của mình trong ngày vui.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ làm lễ báo gia tiên thay con có đủ lễ không?
Theo tập quán phổ biến, có. Lễ báo gia tiên cốt ở lời thưa với tổ tiên, người đứng lễ vốn thường là bố mẹ. Khi đôi trẻ về quê, thắp thêm một nén hương trực tiếp là trọn ý.
Ở nước ngoài có nên lập bàn thờ để làm lễ cưới không?
Lập bàn thờ là việc lâu dài, không nên làm chỉ cho một buổi lễ. Nếu chưa có bàn thờ, đặt ảnh ông bà với bình hoa và chén trà, cúi đầu chào là đủ. Việc lập bàn thờ ở nơi ở mới nên bàn với gia đình.
Thắp hương trong nhà thuê ở nước ngoài có vấn đề gì không?
Nhiều nơi có quy định về khói và lửa trong nhà thuê, cảm biến báo cháy nhạy. Nên đọc hợp đồng thuê và hỏi chủ nhà. Nếu không được, dùng hoa và trà thay hương, lời báo vẫn đủ ý.
Chú rể nước ngoài có cần thắp hương bàn thờ nhà gái không?
Nếu gia đình nhà gái mong và chú rể thoải mái, thắp hương là cử chỉ được đánh giá cao. Nếu tín ngưỡng của chú rể không cho phép, cúi đầu chào là đủ. Nên giải thích trước để chú rể không bị bất ngờ.
Ngày làm lễ báo ở quê tính theo giờ Việt Nam hay giờ nơi cưới?
Phần lớn gia đình làm theo ngày giờ Việt Nam cho tiện người ở nhà. Nếu muốn khớp đúng lúc cưới, cần tính chênh lệch múi giờ. Phần tính ngày âm lịch, ngày giỗ ở nước ngoài thuộc chuyện xem lịch, bài này không đi vào.
Đã cưới ở nước ngoài, về Việt Nam có cần làm lại đám cưới không?
Không bắt buộc. Nhiều đôi chỉ làm lễ gia tiên và bữa cơm họ hàng. Một số đôi làm tiệc nhỏ mời họ hàng không sang dự được. Đây là lựa chọn của gia đình, tuỳ điều kiện và mong muốn.